Wandelen in het Fochteloërveen

Hoogveen op de grens van Drenthe en Friesland

Het Fochteloërveen is een weids hoogveengebied tussen Veenhuizen, Fochteloo en Ravenswoud, precies op de grens van Drenthe en Friesland. Het Natura 2000-gebied is bijna 2.600 hectare groot en wordt grotendeels beheerd door Natuurmonumenten, dat hier in 1938 de eerste 200 hectare kocht. Je loopt er over zandruggen, kades en vlonderpaden, tussen veenmos, wollegras en heide.

Het veen is vooral bekend om de kraanvogels: in 2001 broedde hier het eerste paar van Nederland. Op deze pagina vind je de wandelroutes van Natuurmonumenten met afstanden en startpunten, de uitkijktoren De Zeven, tips om kraanvogels te zien en wat er geldt voor je hond. Vanaf het park rijd je in ongeveer een kwartier naar Veenhuizen aan de oostkant van het veen. Meer wandelingen dichtbij vind je op Wandelen rond Norg en Roden.

De veenmosroute: dwars door het hoogveen

De veenmosroute van Natuurmonumenten is 3,8 kilometer en brengt je midden in het hoogveen. Je loopt over zandruggen, kades en een vlonderpad, zodat je droog door het natte veen komt. Onderweg zie je waterveenmos, wollegras (van april tot in de zomer) en vier soorten heide: dopheide, struikheide, kraaiheide en lavendelheide.

Bij de Brunstingerplas heb je volgens Natuurmonumenten het hele jaar een grote kans op kraanvogels. In het voorjaar zonnen adders, ringslangen en gladde slangen op de droge zandruggen, en op de Bonghaar foerageert de veldleeuwerik. Wil je korter lopen? Sla na ongeveer 150 meter op de zandrug rechtsaf, dan is de route 1,5 kilometer.

Honden zijn op deze route niet toegestaan, ook niet aangelijnd. Natuurmonumenten staat geen honden toe op de paden rond de Bonghaar, om de broedvogels rust te geven.

De hoogveenroute, ook vanuit Veenhuizen

Heb je zin in een flinke wandeling? De hoogveenroute is 11 kilometer en gaat dwars door het hoogveen en langs bosranden. Je loopt over een lange rechte weg en zandpaden, langs oude veenputten en de kades die Natuurmonumenten herstelt om het regenwater in het veen vast te houden. Kraanvogels broeden hier en zijn het hele jaar aanwezig. Luister goed, want hun trompetterende roep draagt ver. De route is gemarkeerd met rode pijltjes en start bij parkeerplaats Fochteloërveen.

Vanaf het park is het handiger om in Veenhuizen te beginnen. Bij de Tourist Info aan de Oude Gracht 2 start de Fochteloërveenroute met groene pijltjes. Volg die tot de oude ijsbaan en sla daar linksaf de rode hoogveenroute op. De wandeling wordt dan 4 kilometer langer, zo'n 15 kilometer in totaal. Parkeren kan in Veenhuizen.

Let op: door het herstel van de kades is het zandpad naar de transportband op dit moment doordeweeks afgesloten voor wandelaars. Kijk voor vertrek op de routepagina. Tijdens het broedseizoen, van half maart tot half juli, liggen de werkzaamheden stil. Ook hier laat je je hond thuis, want de route loopt door het hoogveen rond de Bonghaar.

Uitkijktoren De Zeven bij Ravenswoud

Aan de zuidkant van het veen, bij Ravenswoud, staat uitkijktoren De Zeven. De toren is 18 meter hoog en werd in 2000 gebouwd naar een ontwerp van Dick de Haan. Hij heeft de vorm van een gedraaide zeven en wordt ook wel de periscoop genoemd. Door een knik in de steile trap zie je de hoogte niet in één keer, wat prettig is als je niet van hoogtes houdt.

Boven kijk je door een groot panoramaraam naar het noorden, over het hoogveen. Met de kijker die er hangt zoek je naar vogels. Met wat geluk zie je in het voorjaar en de zomer kraanvogels, en in het vroege voorjaar zelfs hun balts.

De uitkijktorenroute van 2,8 kilometer is een mooie korte wandeling. Vanaf parkeerplaats De Zeven loop je langs een natuurgrasland, door bos met grove dennen en langs het Compagnonsbos, dat in 2023 is gekapt. Na de toren volg je de Lycklamavaart. Op de akker zie je in de zomer met wat geluk een koninginnenpage. Over honden is Natuurmonumenten hier niet eenduidig: de routebeschrijving noemt aangelijnd op de paden en niet op de educatieakker. Volg de borden bij de start.

Kraanvogels in Drenthe: het Fochteloërveen

In 2001 broedde in het Fochteloërveen het eerste paar kraanvogels van Nederland. Sindsdien groeit de populatie langzaam. Sovon schat het aantal broedparen in heel Nederland in 2025 op 81, onder meer ook in het Dwingelderveld. Een kraanvogel is groot: 95 tot 120 centimeter, met een spanwijdte tot 2 meter. Hij vliegt met gestrekte hals en je hoort hem vaak eerder dan je hem ziet, aan het luide getrompetter.

Wanneer? In het vroege voorjaar baltsen de paren: ze dansen en maken sprongen. Half maart tot half april leggen ze hun eieren. Vanaf de Brunstingerplas langs de veenmosroute heb je volgens Natuurmonumenten het hele jaar een grote kans, en vanaf uitkijktoren De Zeven zie je ze met wat geluk in voorjaar en zomer. Vogelbescherming noemt de tijd na het broedseizoen, vanaf augustus, als de periode waarin je ze het makkelijkst ziet. Daarnaast trekken kraanvogels in het voorjaar (eind februari, begin maart) en het najaar (eind oktober tot in december) over Nederland.

Zo verstoor je ze niet. Kraanvogels zijn schuw en gevoelig voor verstoring. Blijf op de paden, houd afstand en kijk met een verrekijker. Wees stil, zeker in het broedseizoen, en laat je hond in het hoogveen thuis.

Combineer het veen met Veenhuizen

Veenhuizen ligt aan de oostkant van het Fochteloërveen. Het dorp hoort bij de Kolonieën van Weldadigheid, werelderfgoed van UNESCO. In het Gevangenismuseum aan de Oude Gracht 1 hoor je het verhaal van het dorp en het gevangeniswezen, en je kunt er ook eten.

De Fochteloërveenroute van Natuurmonumenten verbindt het dorp met het veen. De wandeling is bijna 6 kilometer en is aangegeven met groene paaltjes. Je loopt over de lange lanen van de kolonie, langs de Koepelkerk met zijn achtkantige koepel en langs de oude elektriciteitscentrale, een rijksmonument dat vroeger turf uit het Fochteloërveen stookte. In het bos zie je rabatten, lage ruggen die zijn aangelegd om bomen op het veen te laten groeien. Luister naar de zwarte specht. Op deze route mag je hond aangelijnd mee op de paden.