Hunebedden bezoeken vanaf Drentse Vennen

De oudste bouwwerken van Nederland

Hunebedden zijn de oudste bouwwerken van Nederland. Ze zijn ongeveer 5.000 jaar oud en gebouwd door de eerste boeren in dit gebied. Archeologen noemen hen de trechterbekercultuur, naar de trechtervormige bekers die in de graven zijn gevonden. Voor de bouw gebruikten ze zwerfkeien: enorme stenen die volgens het Hunebedcentrum in de voorlaatste ijstijd, zo'n 150.000 jaar geleden, met het landijs vanuit Scandinavië hierheen zijn geschoven. Daarom vind je hunebedden alleen in het noorden van Nederland.

Een hunebed was een grafkamer voor meerdere mensen, vaak met aardewerk, gereedschap en sieraden als grafgift, zo schrijft Nationaal Park Drentsche Aa. Oorspronkelijk lag er een aarden heuvel overheen. Die is meestal verdwenen, en wat je nu ziet is het stenen geraamte. Er zijn er nog 54 over: 52 in Drenthe en 2 in Groningen. Elk hunebed heeft een nummer, zoals D1 of G1. De D staat voor Drenthe, de G voor Groningen.

Vanaf Drentse Vennen ben je snel bij de noordelijkste hunebedden van Drenthe. Op deze pagina lees je welke je het makkelijkst bezoekt: twee vlak bij het park, drie bij Midlaren en Noordlaren, en het grootste hunebed van Nederland in Borger, met het Hunebedcentrum ernaast. Met tips voor een dag met kinderen en voor wie liever wandelt of fietst.

Foto: Luke McKernan / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0

Hunebed D1 bij Steenbergen

Het hunebed dat het dichtst bij het park ligt, is D1, net ten zuiden van Roden bij het gehucht Steenbergen. Het is het noordelijkste hunebed in de nummering die archeoloog Albert Egges van Giffen begin vorige eeuw maakte, en krijgt daarom nummer 1. Volgens het Hunebed Nieuwscafé, het online magazine van het Hunebedcentrum, is D1 een middelgroot hunebed dat tegen de helling van een zandheuvel ligt, op zo'n 150 meter van de verharde weg. Het is vrij compleet: alle twaalf draagstenen, zes dekstenen en twee sluitstenen zijn er nog, en ook de ingang is compleet.

D1 heeft een bewogen geschiedenis. Van Giffen trof in 1918 een rommelige stapel stenen aan en herstelde het hunebed in 1953 en 1954. In 1997 werd het door brandstichting zwaar beschadigd: een deksteen brak doormidden. Na herstel ligt die sinds juli 1997 weer op zijn draagstenen. Bij het hunebed vind je een ruime parkeerplaats en twee informatiezuilen.

Leuk voor kinderen: vlakbij, langs de Meeuwenweg bij de ingang van de Zuursche Duinen, ligt een nep-hunebed. Een boer uit de buurt bouwde het van keien die uit zijn akkers kwamen. Het lijkt zo echt dat veel wandelaars het voor een origineel aanzien. Laat je kinderen zelf ontdekken welk hunebed 5.000 jaar oud is en welk niet.

Hunebed D2 bij Westervelde, vlak bij Norg

Zo'n twee kilometer ten zuiden van Norg, aan de rand van het Norgerholt, ligt hunebed D2 bij het dorpje Westervelde. Het staat op een eigen stukje grond tussen de akkers en je bereikt het makkelijk vanaf de verharde weg. Het is een klein hunebed, een zogeheten portaalgraf: een grafkamer met één ingang in het midden van de lange zuidkant. In 1871 werd het aan de provincie Drenthe geschonken.

Van de vier dekstenen liggen er nog twee op de draagstenen. Van de derde ligt een brokstuk in de grafkamer, met boorgaten van de springlading waarmee de steen ooit werd opgeblazen. De vierde is verdwenen, waarschijnlijk gebruikt als bouwmateriaal of voor wegen en dijken. De acht draagstenen, de twee sluitstenen en de twee poortstenen zijn er nog. Het hunebed werd in 1928 voor het eerst hersteld en daarna opnieuw in 1952 en 1965. De grafkamer zelf is volgens het Hunebed Nieuwscafé nooit wetenschappelijk onderzocht.

D2 combineer je goed met een wandeling. De route van IVN Roden-Norg door het Norgerholt, een van de oudste bossen van Nederland, en het esdorpenlandschap rond Norg komt langs het hunebed. Je leest er meer over op Wandelen rond Norg en Roden. Na afloop drink je koffie op de Brink in Norg.

Foto: Gouwenaar / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

De hunebedden van Midlaren en Noordlaren

Ten noorden van Zuidlaren liggen drie hunebedden dicht bij elkaar. Aan de Schutsweg in Midlaren vind je D3 en D4, twee hunebedden die op één lijn achter elkaar liggen, tussen twee oude boerderijen. Lang dachten onderzoekers dat het één groot hunebed was, tot Van Giffen in 1918 vaststelde dat het er twee zijn. Volg de wegwijzers naar een smal paadje tussen de boerderijen, want vanaf de weg vallen ze niet meteen op. Volgens Het Drentse Landschap ontdekte een archeoloog in 2018 twee kleine kommetjes, zogeheten napjes, in een deksteen van D3.

D3 en D4 zijn nooit gerestaureerd, wel zijn scheuren in de dekstenen met cement opgevuld. Over de stenen hangen de takken van oude eiken, die Van Giffen ruim honderd jaar geleden al beschreef. In 2001 kocht Het Drentse Landschap een van de boerderijen. Bij de restauratie daarvan kwamen onder de stalvloer een pot van de trechterbekercultuur en een afvalkuil met veel scherven tevoorschijn.

Een paar kilometer noordelijker, net over de grens in de provincie Groningen, ligt G1 bij Noordlaren. Het ligt ongeveer een kilometer ten westen van de weg Zuidlaren-Glimmen, aan een goed begaanbare onverharde weg. Van dit hunebed is ongeveer de helft over: twee dekstenen, vier zijstenen en een sluitsteen. Van Giffen markeerde de plekken van de verdwenen stenen met betonnen plombes, zodat je de oorspronkelijke vorm nog kunt zien. In 1957 vond hij hier resten van ongeveer 150 potten. Meer over beide plekken lees je in het Hunebed Nieuwscafé.

Foto: Hunebedcentrum. Foto bovenaan de pagina (hunebed D27): Richard Broekhuijzen / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Het grootste hunebed en het Hunebedcentrum in Borger

Wil je echt alles weten over hunebedden, dan is Borger op de Hondsrug een goede dagtocht. Hier ligt D27, het grootste hunebed van Nederland. Volgens Het Drentse Landschap is het 22,6 meter lang en heeft het negen dekstenen. De grootste steen weegt volgens het Hunebedcentrum meer dan 20.000 kilo. Het hunebed werd rond 3400 voor Christus gebouwd. In 1685 liet Titia Brongersma een klein deel van de grafkamer onderzoeken, het oudst bekende onderzoek van een hunebed in Nederland. Helemaal opgegraven is D27 nooit. Het ligt op openbaar terrein en is gratis te bezoeken.

Direct naast het hunebed staat het Hunebedcentrum, een museum over de prehistorie van Drenthe. Buiten wandel je door het Oertijdpark, langs een kamp van neanderthalers, een hut van rendierjagers, grafheuvels en de opgraving van een hunebed, tot een prehistorisch dorp met huizen uit verschillende periodes. Onderweg lopen kinderen over een blotevoetenpad en kunnen ze onder begeleiding boogschieten.

Bij het Hunebedcentrum starten ook wandelroutes. Met de route Naar de hunebedden zie je in ongeveer 5 kilometer zes hunebedden. Voor kinderen van ongeveer 6 tot 12 jaar is er de route Oek de hunebedbouwer van 2,8 kilometer, gemaakt door Het Drentse Landschap en het Hunebedcentrum. Bij de balie haal je een steentas, en onderweg doen ze opdrachten over het leven van de mensen in de oertijd.